จุดเริ่มต้นจากความเดือดร้อนของชาวบ้านบ้านโพนงามที่เผชิญปัญหาน้ำท่วมและน้ำแล้งซ้ำซาก นำมาสู่การถวายฎีกาขอพระราชทานโครงการขุดลอกหนองเลิงเปือยและซ่อมแซมฝายบริเวณตำบลสามัคคี อำเภอร่องคำ จังหวัดกาฬสินธุ์  ซึ่งหนองน้ำแห่งนี้ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโพนงาม อำเภอกมลาไสย จ.กาฬสินธุ์      

พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร รัชกาลที่ 9 พระราชทานความช่วยเหลือแก่ราษฎรซึ่งประสบปัญหาทุกข์ร้อนขาดแคลนน้ำกินน้ำใช้และน้ำเพื่อการเกษตรรอบหนองเลิงเปือย เกิดการพัฒนาหนองเลิงเปือย  ปรับปรุงอาคารระบายน้ำทดแทนฝายเดิมที่ชำรุด เพื่อให้เก็บกักน้ำได้มากขึ้น บรรเทาน้ำท่วมพื้นที่การเกษตรโดยรอบ 

ด้วยพระมหากรุณาธิคุณทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ รับโครงการปรับปรุงแก้มลิงหนองเลิงเปือยไว้เป็นโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ    แก้มลิงขนาดใหญ่เปลี่ยนชีวีตชุมชนบ้านโพนงาม พลิกฟื้นดินและน้ำหนองเลิงเปือยให้อุดมสมบูรณ์ ส่งน้ำสนับสนุนพื้นที่เกษตรในชุมชนและบริเวณใกล้เคียงมากกว่า 7,500ไร่ เหนือสิ่งอื่นใดชุมชนแห่งนี้น้อมนำแนวทางบริหารจัดการน้ำชุมชนตามแนวพระราชดำริและพัฒนาผลผลิตทางการเกษตรหลังมีระบบน้ำ โดยมูลนิธิปิดทองหลังพระ สืบสานแนวพระราชดำริ และสถาบันส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมปิดทองหลังพระ สืบสานแนวพระราชดำริ ขับเคลื่อนการดำเนินงานภายใต้ยุทธศาสตร์พระราชทาน เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา ควบคู่กับการบูรณาการทำงานร่วมกับทุกภาคส่วน 

บ้านโพนงาม  อ.กมลาไสย จ.กาฬสินธุ์ ได้รับคัดเลือกจากปิดทองหลังพระฯ เป็น 1 ใน 10 หมู่บ้านต้นแบบบูรณาการการพัฒนาที่ยั่งยืนชุมชนพึ่งตนเองตามแนวพระราชดำริ เทิดพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ในวาระ 100 ปีชาตกาล วันพระบรมราชสมภพฯ ปี 2570  

นายณัฐพงศ์ ศิริชนะ รองประธานกรรมการสถาบันส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมปิดทองหลังพระ สืบสานแนวพระราชดำริ กล่าวว่า ปิดทองหลังพระฯ พัฒนาชุมชนตามแนวพระราชดำริร่วมกับภาคีเครือข่ายใน 82 หมู่บ้านจาก 22 จังหวัด ตลอดระยะเวลากว่า 15 ปีที่ปิดทองหลังพระฯ สืบสานแนวพระราชดำริในหลวง รัชกาลที่ 9 ไปสู่การปฏิบัติขยายผลสู่ชุมชนและหน่วยงานต่างๆ มีงานสำเร็จเป็นรูปธรรมและเป็นตัวอย่างจับต้องได้  ประชาชนสามารถพึ่งพาตัวเองได้ ภายใต้หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงและหลักการทรงงานในหลวง ร.9 เพื่อน้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณในวาระครบรอบ 100 ปี ชาตกาล วันพระบรมราชสมภพ ปิดทองหลังพระ ฯ คัดเลือก 10 ชุมชนและประชาชนในพื้นที่ที่แก้ปัญหาที่ทำกิน ปรับปรุงแหล่งน้ำอุปโภคบริโภค  พัฒนาคุณภาพดิน ทำเกษตรแบบพึ่งพาตนเอง ช่วยลดรายจ่าย เพิ่มรายได้ครัวเรือน ทั้ง 10 หมู่บ้านเป็นชุมชนที่มีความพร้อมที่จะพัฒนาไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน ซึ่งบ้านโพนงาม จ.กาฬสินธุ์ เป็นหมู่บ้านต้นแบบในภาคอีสาน  

นายณัฐพงศ์ กล่าวถึงพื้นที่ต้นแบบบ้านโพนงามว่า ภายหลังโครงการพัฒนาหนองเลิงเปือยอันเนื่องมาจากพระราชดำริ หมู่บ้านโพนงามเน้นพัฒนาแบบการบูรณาการทุกหน่วยงานและพลังชาวบ้านน้อมนำแนวพระราชดำริแก้มลิงและหลักการทรงงานระเบิดจากข้างใน  ชาวบ้านศึกษาเรียนรู้นำองค์ความรู้สมัยใหม่มาใช้ ในหลวง ร.9 ตรัสว่า เกษตรกรต้องมีความรู้  โดยแก้มลิงหนองเลิงเปือย อันเนื่องมาจากพระราชดำริ เพิ่มปริมาณกักเก็บน้ำจาก 1.064 ล้านลูกบาศก์เมตร เป็น 7 ล้านลูกบาศก์เมตร  พื้นที่รับประโยชน์ 7,778 ไร่ 610 ครัวเรือน จากน้ำท่วม3-4 เดือน ลดลงเหลือไม่เกิน  20 วัน ภัยแล้งบรรเทาชาวบ้านปลูกพืชหลังนาได้กว่า 2,000 ไร่ แก้ปัญหาเรื่องดินที่ไม่เหมาะสมกับการปลูกข้าว เพิ่มการปลูกข้าว(หอมมะลิ 105) ในฤดูทำนา จากเดิม 199 กิโลกรัมต่อไร่เมื่อปี 2558 เป็น 380 ถึง 525 กิโลกรัมต่อไร่ในปัจจุบัน   

นอกจากนี้ ชุมชนน้อมนำเกษตรทฤษฎีใหม่มาปฏิบัติเกิดครัวเรือนต้นแบบทฤษฏีใหม่ 520 ครัวเรือน มีการปลูกพืชเสริมเพื่อลดการนำเข้า นอกจากนี้ ในแก้มลิงพบปลา 22 วงศ์ 38 ชนิด สัตว์น้ำเพิ่มขึ้น หลังทำนาชาวบ้านกว่า 200 ครัวเรือน มาทำประมง สร้างรายได้เสริม 3,000-6,000 บาท ต่อปี 

“ แนวพระราชดำริในหลวง ร.9 เป้าหมายสูงสุดชาวบ้านเกษตรกรพึ่งพาตนเองได้ สามารถทำเกษตรได้ตลอดทั้งปี สร้างความมั่นคงทางเศรฐกิจความมั่นคงทางอาหาร   ใช้หลักเศรษฐกิจพอเพียงลดรายจ่าย เพิ่มรายได้ หมู่บ้านต้นแบบหลายพื้นที่ส่งเสริมการใช้พลังงานแสงอาทิตย์ในระบบสูบจ่ายน้ำ ลดใช้น้ำมัน มีการผลิตปุ๋ยสั่งตัดในชุมชน ชาวบ้านในหมู่บ้านจัดการตัวเองได้ มีปัญญาเป็นอาวุธ   ทำให้รอดพ้นจากภัยพิบัติและผลกระทบจากสงครามตะวันออกกลางที่ปุ๋ย น้ำมัน อาหาร ราคาจะแพงขึ้น “  นายณัฐพงศ์ กล่าว

ด้าน นายมา โพนสีสม อดีตนายกองค์การบริการส่วนตำบลเหล่าอ้อย  กล่าวว่า เดิมหนองเลิงเปือยตื้นเขิน พื้นที่รอบหนองน้ำแห่งนี้ถึงฤดูน้ำหลาก เดือน ต.ค.-พ.ย. ของทุกปี น้ำท่วมขังนานกว่า 4 เดือน  พืชผลเสียหาย หน้าแล้งเจอภัยแล้งน้ำแห้งขอด แผ่นดินแตกระแหง  ราษฎรในพื้นที่ทำเกษตรและทำนาเป็นหลักได้รวมตัวถวายฎีกาขอพระราชทานโครงการปรับปรุงคลองส่งน้ำที่ใช้น้ำจากหนองเลิงเปลือยเพื่อทำการเกษตร  เมื่อปี 2552 

“ ในหลวง รัชกาลที่ 9 ทรงรับไว้ในโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริเมื่อปี 2554  ชาวบ้านดีอกดีใจนับเป็นพระมหากรุณาธิคุณยังหาที่สุดไม่ได้ แม้ในช่วงนั้นพระองค์ประทับรักษาพระอาการประชวรอยู่ที่โรงพยาบาลศิริราช แต่พ่อหลวงทรงรับทราบและห่วงใยราษฎรที่เดือดร้อน แสดงถึงน้ำพระราชหฤทัยที่แผ่ไพศาล  การพัฒนาแหล่งน้ำปรับปรุงแก้มลิงหนองเลิงเปือยเกิดขึ้นตั้งแต่ปี 2556 ปิดทองหลังพระฯ เข้ามาพัฒนาร่วมกับชาวบ้าน ทั้งทำเกษตร ปลูกข้าวทั้งพาณิชย์และข้าวคุณภาพแบบประณีต  จัดการน้ำ การปรับปรุงดินด้วยปุ๋ยสั่งตัด ด้วย พระราชปณิธานด้านเศรษฐกิจพอเพียงเปลี่ยนชีวิตความเป็นอยู่ของชาวบ้านรอบหนองเลิฝเปือยให้กินดีอยู่ดี  เกษตรกรพึ่งพาตัวเองได้  ภูมิใจที่ชุมชนได้รับคัดเลือกเป็นหมู่บ้านต้นแบบตามแนวพระราชดำริในหลวง รัชกาลที่ 9   ” นายมา กล่าว

บ้านโพนงาม น้อมนำเกษตรทฤษฎีใหม่ พลิกวิถีเกษตร นายเรืองศิลป์ ยุบลมาตย์ ประธานกลุ่มเกษตร อินทรีย์แก้มลิงหนองเลิงเปือย กล่าวว่า หลังมีแก้มลิงหนองเลิงเปือย  มีระบบกระจายน้ำ และให้ความรู้การพัฒนาอาชีพตามแนวพระราชดำริ จากเกษตรกรยากจนทำนาไม่ได้เงิน มีแต่จนกับจน ตนเปลี่ยนมาทำเกษตรผสมผสานตามแนวพระราชดำริ“เกษตรทฤษฎีใหม่”   ปลูกผักอย่างเดียว เป็นเกษตรอินทรีย์ผสมผสาน 13 ชนิด ทั้ง พริก ผัก มะเขือเทศ ถั่วลิสง ฯลฯ เกษตรกรในพื้นที่เชื่อมโยงกับเครือข่ายเกษตรปลอดภัย เกษตรกรปลูกในโรงเรือนเพื่อควบคุมคุณภาพและความปลอดภัย ช่วยลดรายจ่าย สร้างรายได้ ปัจจุบันเกษตรกรลืมตาอ้าปากได้ ส่งลูกหลานเรียนจบปริญญาตรี เงินขายผักไม่มากมาย แต่เป็นรายได้ที่เกิดขึ้นทุกวัน ชาวบ้านความภาคภูมิใจกับการเป็นเกษตรกร ทำให้ชีวิตเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น 

นอกจากโพนงาม หมู่บ้านต้นแบบตามรอยหลักทรงงานในหลวง รัชกาลที่ 9 มีหมู่บ้านที่ปิดทองหลังพระฯ ประกาศเป็นพื้นที่ต้นแบบบูรณาการการพัฒนาตามแนวพระราชดำริ อีก 9 แห่ง ประกอบด้วย  1.บ้านยอด ตำบลยอด อำเภอสองแคว จังหวัดน่าน 2.บ้านห้วยม่วง ตำบลแม่นาวาง อำเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่ 3.บ้านโคกล่าม และ 4.บ้านแสงอร่าม ตำบลกุดหมากไฟ อำเภอหนองวัวซอ จังหวัดอุดรธานี 5.บ้านโป่งลึก ตำบลห้วยแม่เพรียง อำเภอแก่งกระจาน จังหวัดเพชรบุรี  6.บ้านบางกลอย ตำบลห้วยแม่เพรียง อำเภอแก่งกระจาน จังหวัดเพชรบุรี 7.บ้านจำปูน ตำบลท่าธง อำเภอรามัน จังหวัดยะลา 8.บ้านโคกยามู ตำบลไพรวัน อำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส  และ 9.บ้านเหล่าฝ้าย ตำบลเหล่ากวาง อำเภอโนนคูณ จังหวัดศรีสะเกษ  ซึ่งเป็นแหล่งศึกษาเรียนรู้ แนวทางการพัฒนาตามพระราดำริ ให้แก่ชุมชนอื่น ๆ สถานศึกษา หน่วยงานตภาครัฐและเอกชนเพื่อขยายผลสร้างต้นแบบไปสู่พื้นที่ทั่วไทย