บุญข้าวสากปี 2569 ตรงวันเสาร์ที่ 26 กันยายน ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 10 วันตามปฏิทินสากลช้ากว่าปี 2568 เพราะปีนี้เป็นปีอธิกมาส มีเดือน 8 สองหน

บุญข้าวสาก 2569 ตรงกับวันเสาร์ที่ 26 กันยายน 2569 หรือวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 10 ตามปฏิทินจันทรคติไทย เป็นประเพณีเดือนสิบของชาวอีสานสำหรับทำบุญและอุทิศส่วนกุศลให้ญาติผู้ล่วงลับ โดยปฏิทินเดือนกันยายนของ Thai PBS ระบุวันที่และวันทางจันทรคติตรงกันว่า 26 กันยายนเป็นวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 10

เมื่อเทียบกับปี 2568 บุญข้าวสากตรงกับวันอาทิตย์ที่ 7 กันยายน หรือขึ้น 15 ค่ำ เดือน 10 เช่นเดียวกัน เท่ากับว่าปีนี้วันตามปฏิทินสากลช้ากว่าปีก่อน 19 วัน ข้อมูลจากหน่วยงานท้องถิ่นเมื่อปี 2568 ยืนยันว่า วันที่ 7 กันยายนตรงกับขึ้น 15 ค่ำ เดือน 10 และมีการจัดกิจกรรมบุญข้าวสากในวันนั้น

สาเหตุไม่ได้เกิดจากการเปลี่ยนกำหนดบุญข้าวสาก เพราะประเพณียังคงยึดวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 10 เหมือนเดิม แต่ปี 2569 เป็นปีอธิกมาส หรือปีที่ปฏิทินจันทรคติเพิ่มเดือนขึ้นมาอีกหนึ่งเดือน

กรมประชาสัมพันธ์เผยข้อมูลจากกรมส่งเสริมวัฒนธรรม ซึ่งอ้างประกาศสงกรานต์ของฝ่ายโหรพราหมณ์ กองพระราชพิธี สำนักพระราชวัง ระบุว่า พ.ศ. 2569 ทางจันทรคติเป็นปีอธิกมาส ส่วนทางสุริยคติเป็นปีปกติ

ปีอธิกมาสมีเดือน 8 สองหน จึงมีทั้งหมด 13 เดือน แทนที่จะมี 12 เดือนเหมือนปีจันทรคติปกติ สำนักงานราชบัณฑิตยสภาอธิบายว่า ปฏิทินจันทรคติไทยต้องเพิ่มเดือนเป็นระยะ เพราะปีจันทรคติปกติสั้นกว่าปีสุริยคติประมาณ 11 วัน หากไม่ปรับ วันตามจันทรคติจะค่อย ๆ เคลื่อนออกจากฤดูกาล

ปฏิทินปี 2569 ระบุว่าเป็นปีอธิกมาสปกติวาร มี 384 วัน เนื่องจากเพิ่มเดือน 8 อีก 30 วัน ขณะที่ปีสุริยคติ 2569 เป็นปีปกติ มี 365 วัน

เมื่อนับจากขึ้น 15 ค่ำ เดือน 10 วันที่ 7 กันยายน 2568 จนถึงขึ้น 15 ค่ำ เดือน 10 วันที่ 26 กันยายน 2569 จึงห่างกัน 384 วัน มากกว่ารอบปีสุริยคติปกติ 19 วัน นี่คือเหตุผลที่บุญข้าวสากปีนี้ไปปรากฏในวันที่ 26 กันยายน แทนที่จะอยู่ช่วงต้นเดือนเหมือนปีก่อน

บุญข้าวสากเป็นหนึ่งในฮีตสิบสองของชาวอีสาน จัดขึ้นในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 10 จุดประสงค์หลักคือทำบุญอุทิศส่วนกุศลแก่ญาติและผู้ล่วงลับ ประเพณีในหลายพื้นที่มีการเตรียมสำรับอาหารและเครื่องไทยทาน แล้วเขียนชื่อเจ้าของสำรับลงในสลากให้พระภิกษุหรือสามเณรจับ พระรูปใดจับได้ชื่อของใคร เจ้าของสำรับจะนำอาหารและเครื่องไทยทานไปถวายพระรูปนั้น ก่อนกรวดน้ำอุทิศส่วนกุศล

บางชุมชนยังนำห่อข้าวสากไปวางตามบริเวณวัด พร้อมบอกกล่าวถึงญาติผู้ล่วงลับ และนำอาหารบางส่วนไปวางตามไร่นาเพื่อเลี้ยงตาแฮกตามความเชื่อท้องถิ่น รูปแบบพิธีจึงอาจแตกต่างกันไปตามแต่ละพื้นที่

ก่อนถึงบุญข้าวสาก ชาวอีสานมีบุญข้าวประดับดินในเดือน 9 ซึ่งปี 2569 ตรงกับวันศุกร์ที่ 11 กันยายน แรม 14 ค่ำ เดือน 9 ประเพณีนี้มีการนำอาหารคาวหวานใส่ห่อหรือกระทงไปวางตามบริเวณวัด เพื่ออุทิศส่วนกุศลแก่ญาติผู้ล่วงลับและผู้ไม่มีญาติ

ข้อมูลขององค์การบริหารส่วนตำบลกกทองอธิบายว่า บุญข้าวสากเดือน 10 เป็นประเพณีที่ต่อเนื่องจากบุญข้าวประดับดินเดือน 9 ตามความเชื่อของท้องถิ่น โดยบุญข้าวประดับดินเป็นช่วงทำบุญแก่ผู้ล่วงลับ ส่วนบุญข้าวสากมีคติเรื่องการส่งผู้ล่วงลับกลับสู่แดนของตน

ข้อมูลจาก

• องค์การบริหารส่วนตำบลโพนงาม อำเภอกุดชุม จังหวัดยโสธร