วงการพุทธศิลป์สูญเสีย “จ่าทวี บูรณเขตต์” ศิลปินแห่งชาติ ครูช่างปั้นและหล่อพระพุทธรูปแห่งเมืองพิษณุโลก เสียชีวิตอย่างสงบด้วยโรคชรา สิริอายุ 94 ปี ครอบครัวจัดพิธีบำเพ็ญกุศลที่วัดตาปะขาวหาย

วันที่ 21 กันยายน 2569 มีรายงานว่า ร้อยตรี ดร.ทวี บูรณเขตต์ หรือ “จ่าทวี” ศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ ผู้เชี่ยวชาญด้านงานประณีตศิลป์ ช่างปั้นและหล่อ เสียชีวิตอย่างสงบด้วยโรคชรา เมื่อเวลา 12.19 น. สิริอายุ 94 ปี

ครอบครัวกำหนดจัดพิธีบำเพ็ญกุศลที่วัดตาปะขาวหาย ตำบลหัวรอ อำเภอเมืองพิษณุโลก จังหวัดพิษณุโลก โดยจะมีพิธีพระราชทานน้ำหลวงอาบศพในวันที่ 22 กันยายน สวดพระอภิธรรมระหว่างวันที่ 23-28 กันยายน และประกอบพิธีบรรจุศพในวันที่ 29 กันยายน 2569

จากช่างเขียนทหาร สู่ครูช่างพุทธศิลป์

จ่าทวีเกิดเมื่อวันที่ 9 ตุลาคม 2475 ที่บ้านคลองเตาไห ตำบลหัวรอ อำเภอเมืองพิษณุโลก เริ่มเรียนรู้งานปั้นจากบิดาซึ่งเป็นช่างปั้นประจำวัด ก่อนสมัครเข้ารับราชการทหารในตำแหน่งช่างเขียน ฝ่ายยุทธโยธา กองทัพภาคที่ 3 และเลื่อนยศเป็นจ่าสิบเอกในปี 2506

ระหว่างรับราชการ เขามีโอกาสฝึกงานหล่อโลหะกับกองหัตถศิลป์ กรมศิลปากร พร้อมศึกษางานประติมากรรมจากศิลปินและประติมากรชั้นครูหลายคน ทั้งศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี เขียน ยิ้มศิริ และสนั่น ศิลากร

ปี 2521 จ่าทวีลาออกจากราชการ เพื่อทำงานปั้นและหล่อพระพุทธรูปอย่างเต็มตัว ก่อนก่อตั้ง “โรงหล่อบูรณะไทย” และบุกเบิกการจัดสร้างพระพุทธชินราชจำลอง จนเกิดรูปแบบที่ได้รับการเรียกขานว่า “พระพุทธชินราชสกุลช่างพิษณุโลก จ่าทวี”

ผลงานสำคัญของเขายังรวมถึงพระราชานุสาวรีย์และรูปปั้นสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ตลอดจนหลักศิลาจารึกพระปรมาภิไธยในหลวงรัชกาลที่ 9 และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ในรัชกาลที่ 9

ผู้ก่อตั้งพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านจ่าทวี

นอกจากงานพุทธศิลป์ จ่าทวียังรวบรวมเครื่องมือ เครื่องใช้ และวัตถุทางวัฒนธรรมของชาวพิษณุโลกกับพื้นที่ภาคเหนือตอนล่าง ก่อนพัฒนาเป็น “พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านจ่าทวี” แหล่งเรียนรู้ที่บันทึกวิถีชีวิต ภูมิปัญญา และความเปลี่ยนแปลงของชุมชนท้องถิ่น

เขายังถ่ายทอดความรู้ด้านการปั้นและหล่อโลหะแก่ลูกศิษย์กับช่างรุ่นใหม่ ลูกศิษย์จำนวนหนึ่งนำความรู้ไปประกอบอาชีพและจัดตั้งโรงหล่อของตนเอง ทำให้พิษณุโลกกลายเป็นพื้นที่สำคัญของงานหล่อพระพุทธรูปในประเทศไทย

คณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติมีมติเมื่อวันที่ 28 สิงหาคม 2567 ยกย่องจ่าทวีเป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ (ประณีตศิลป์–ช่างปั้น หล่อ) ประจำปี 2566 ส่วนวันที่ 26 มกราคม 2567 มีพระบรมราชโองการพระราชทานยศ “ร้อยตรี” เป็นกรณีพิเศษ

การเสียชีวิตของจ่าทวีถือเป็นการสูญเสียครูช่างคนสำคัญ ผู้ฝากผลงานไว้ทั้งในรูปของพระพุทธรูป ประติมากรรม องค์ความรู้ด้านงานหล่อ และพิพิธภัณฑ์ซึ่งยังทำหน้าที่ถ่ายทอดเรื่องราวของเมืองพิษณุโลกแก่คนรุ่นต่อไป

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดพิษณุโลก
• สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดพิษณุโลก—ประวัติและผลงาน
• ไทยโพสต์
• พิษณุโลกฮอตนิวส์