วธ. ชูคุณค่าฟิล์มกระจก–ภาพถ่ายต้นฉบับ หลักฐานประวัติศาสตร์ เดินหน้าอนุรักษ์ เผยแพร่ผ่านระบบดิจิทัล–นิทรรศการ–หนังสือ สานคุณค่ามรดกความทรงจำโลก

24 กันยายน 2569 นางสาวซาบีดา ไทยเศรษฐ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม เปิดเผยว่า ฟิล์มกระจกและภาพถ่ายต้นฉบับเป็นหนึ่งในวิทยาการด้านการถ่ายภาพเข้าสู่ประเทศไทยในช่วงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวโดยชาวต่างประเทศ จนกระทั่งในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ช่างภาพชาวต่างประเทศบันทึกภาพพระองค์ในรูปแบบดาแกโรไทป์ ถวายสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย (Queen Victoria) เป็นการสัมพันธไมตรีกับสหราชอาณาจักร ฟิล์มกระจกและภาพถ่ายต้นฉบับนับแต่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวถึงพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวที่จัดเก็บในสำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติได้รับประทานภาพถ่ายส่วนพระองค์จากสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ อีกทั้งยังทรงรับพระราชทานภาพส่วนพระองค์พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รวมไปถึงห้องภาพฉายานรสิงห์มารวมไว้และจัดเก็บในหอพระสมุดวชิรญาณ จนมาจัดเก็บไว้ในสำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติในปัจจุบัน

” ฟิล์มกระจกและภาพถ่ายต้นฉบับนับเป็นโบราณวัตถุประเภทหนึ่งที่นำมาใช้ในการศึกษาประวัติความเป็นมาเกี่ยวกับการถ่ายภาพของไทย สะท้อนให้เห็นเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ที่เกิดขึ้นจริงเสมือนหยุดเรื่องราวเหล่านั้นไว้บนแผ่นฟิล์มและภาพถ่าย และยังเป็นศิลปะอย่างหนึ่งที่สะท้อนมุมมองของช่างภาพ และความสวยงามในแต่ละยุคสมัย นั่นจึงเป็นเหตุให้ฟิล์มกระจกและภาพถ่ายต้นฉบับมีคุณค่าทางประวัติศาสตร์อย่างแท้จริง ด้วยคุณค่าที่ประจักษ์สู่สายตาโลก ไม่ว่าจะในฐานะเป็นของแท้ดั้งเดิม สะท้อนให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงทางสังคม วัฒนธรรม การเมือง และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสยามกับนานาประเทศ ตั้งแต่ยุคการล่าอาณานิยมของชาติตะวันตกในเอเชีย ซึ่งนับเป็นหลักฐานในการตรวจสอบความเป็นอัตลักษณ์และนำไปสู่การปฏิรูปสังคม เหตุการณ์และสภาพสังคมช่วงสงครามโลกครั้งที่ 1 รวมไปถึงการเปลี่ยนแปลงทางการเมือง สังคม และวัฒนธรรมโลกที่ส่งผลกระทบต่อสยาม ฟิล์มกระจกและภาพถ่าย ชุด หอพระสมุดวชิรญาณ จึงได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนเป็นมรดกความทรงจำแห่งโลกโดยองค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) เมื่อวันที่ 30 ตุลาคม 2560″ นางสาวซาบีดา กล่าว

นางสาวซาบีดา กล่าวว่า กระทรวงวัฒนธรรม โดยกรมศิลปากร สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ จัดเก็บและอนุรักษ์ฟิล์มกระจกและภาพถ่ายต้นฉบับ ไว้เป็นหลักฐานในการศึกษาค้นคว้าทางประวัติศาสตร์ ด้วยสภาพของฟิล์มกระจกและภาพถ่ายมีความเปราะบาง ผ่านน้ำยาทางเคมีในการสร้างภาพ ประกอบกับสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงของโลก การอนุรักษ์ด้วยการควบคุมสภาพแวดล้อมอันเป็นการควบคุมปัจจัยเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นต่อการเสื่อมสภาพของฟิล์มกระจกและภาพถ่ายจึงเป็นสิ่งสำคัญ

แม้ฟิล์มกระจกจะไม่สามารถนำออกมาให้บริการได้โดยตรง สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ ได้ใช้หลักวิชาการจดหมายเหตุในการรักษาต้นฉบับด้วยการถ่ายโอนข้อมูลจากฟิล์มกระจกออกให้บริการในรูปแบบต่างๆ ได้แก่ อัดขยายลงกระดาษอัดภาพ และไฟล์ดิจิทัล จัดทำรายละเอียดภาพโดยการเชิญผู้ทรงคุณวุฒิจากหลากหลายศาสตร์ อาทิ ศาสตราจารย์พิเศษ ธงทอง จันทรางศุ รองศาสตราจารย์พิเศษ พีรศรี โพวาทอง และยังร่วมกับหน่วยราชการในท้องถิ่น นักวิชาการจากต่างประเทศในการบรรยายภาพอย่างระมัดระวัง เพื่อให้ภาพมีคุณค่าและเป็นประโยชน์ต่อการศึกษาผ่านการบริการตามระบบของสำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ ปัจจุบันได้เปิดให้บริการในรูปแบบออนไลน์ทางเว็บไซต์สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ http://www.nat.go.th

นางสาวซาบีดา กล่าวอีกว่า สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ ยังได้เพิ่มช่องทางการบริการให้กับประชาชนในรูปแบบอื่น ๆ เพื่อเพิ่มความสะดวกในการเข้าถึงภาพถ่ายจากฟิล์มกระจก ทั้งในรูปแบบนิทรรศการ หนังสือ และการเสวนา โดยร่วมบูรณาการกับภาคเอกชนและประชาชน เพื่อทำหน้าที่ในการธำรงรักษามรดกทางวัฒนธรรมของชาติทุกแขนงให้คงสืบไว้เพื่อประโยชน์ของประเทศ สร้างความตระหนักรู้ในวัฒนธรรมของชาติแก่ชนรุ่นปัจจุบันและรุ่นหลังสำหรับนำไปเป็นรากฐานในการพัฒนาประเทศต่อไป